Bilim İnsanlarından Alzheimer Uyarısı: Lityum Eksikliği Demans Tehlikesini Tetikliyor

Alzheimer hastalığının ilerlemesini hızlandırabilecek bir eksiklik olarak görülen lityum, bu çalışma kapsamında dikkat cazip bir rol oynadı. Harvard kökenli araştırmada, hastaların beyinlerinde lityum düzeylerinin sağlıklı bireylere nazaran daha düşük olduğu ve bu durumun amiloid plaklarının daha süratli birikmesini tetiklediği belirtildi. Farelerde ise düşük doz lityum tedavisi hafızayı güçlendirdi ve plak oluşumunu azalttı.

ALZHEİMER’DA LİTYUM EKSİKLİĞİ Araştırmada 285 kişinin beyinlerindeki 27 metalin düzeyi incelendi; bunlardan 94’ü Alzheimer, 58’i hafif bilişsel bozukluk (HBB) tanısı almış, geri kalanı ise bilişsel olarak sağlıklıydı. Sonuçlar şu biçimde özetlendi: Alzheimer hastalarının prefrontal korteksinde lityum düzeyleri, sağlıklı bireylere kıyasla ortalama %36 daha düşüktü. HBB olanlarda bu fark %23’lük bir azalma halinde görüldü. Ayrıyeten amiloid plaklarının bulunduğu bölgelerde lityum, plak olmayan bölgelerden neredeyse üç kat daha fazla bulundu ve bu durum lityumun plaklarda “hapsolduğunu” düşündürdü.

FARELERDE ETKİLEYİCİ SONUÇLAR Deney takımı, Alzheimer gibisi belirtiler geliştirmesi için genetiği değiştirilmiş 22 fareye %92 oranında lityumdan büsbütün mahrum bir diyet uyguladı. Sekiz ay sonunda bu fareler, standart diyete sahip olanlara kıyasla hafıza testlerinde çok daha makûs performans sergiledi: Suda gizlenmiş bir platformu bulmaları 10 saniye daha uzun sürdü ve beyinlerindeki amiloid plak sayısı 2,5 kat arttı. Genetik tahliller, bu farelerde Alzheimer ile bağlı genlerin daha etkin olduğunu, beyin iltihabının yükseldiğini ve plakları temizleyen bağışıklık hücrelerinin aktifliğinin azaldığını gösterdi.

LİTYUM OROTAT UMUDU Grup, farklı lityum bileşiklerini inceleyerek plaklara en az bağlananını bulmaya odaklandı ve sonuç olarak lityum orotatın en az hapsolma eğilimine sahip bileşik olduğuna karar verdi. 9 ay boyunca düşük doz lityum orotat verilen Alzheimer’lı farelerde plak ölçüsünde bariz bir düşüş görüldü ve hafıza testlerinde sağlıklı farelerle birebir performansı sergilediler. Bu doz, bipolar bozukluk tedavisinde kullanılanların yaklaşık bin kat altında olduğundan böbrek ve tiroit toksisitesi üzere yan tesirlerin gözlenmediği belirtildi.

İNSANLAR İÇİN NE MANAYA GELİYOR? Araştırmacılar, lityum orotatın Alzheimer tedavisinde potansiyel olarak umut vaat eden bir seçenek olabileceğini tabir etti. Lakin klinik deneyler olmadan, beşerler üzerinde aktiflik ve güvenlik açısından kesin bir yargıya varılamayacağını vurguladılar.